Shared Taste

Home » press » ‘The whole world is into tea’

‘The whole world is into tea’

Shared Taste Events
25-29 Sept 2017: Summer School: Asian Food: History, Anthropology, Sociology, hosted by IIAS, LeidenAsiaCentre and Shared Taste

11 April 2017: Symposium: Global Jars, with Anna Grasskamp. Venue: Leiden University

28 Nov 2016: Symposium: Global Food History, joint collaboration of Leiden and Warwick. Venue: Leiden University

29 Nov 2016: Symposium: Chinese export paintings: studies and interpretations. At Volkenkunde Leiden, with support of Hulsewe-Wazniewski Foundation

29 Aug- 4 Sept 2016: IEHCA summer university in Tours, France, participating in the 2016 Summer University on Food and Drink Studies

22 April 2016: Lecture Françoise Sabban "The disputed issue of the origin of noodles", Sieboldhuis Leiden

9 November 2015: Asia in Amsterdam Symposium, Rijksmuseum Amsterdam

1 May 2015: Dr. Ines Prodöhl (German Historical Institute, Washington DC), ''High diplomacy and a humble bean', University of Leiden

March 2015: 'ideas lunch', to share and exchange ideas on Asia foodways and food culture, Leiden

13 Feb 2015: ''De vroege wereldreizen van een theekopje''. [In Dutch] At Princessehof Leeuwarden, accompanying the exhibition 'Time for Tea'

12 Dec 2014: Inaugural lecture of 'Kikkoman Chair' professor Anne Gerritsen, Academiegebouw, Leiden University, 16:00 hrs

19 Sep 2014: Launch of website 'Shared Taste' and announcement of 'Shared Taste Lecture Series'. Venue: cafe 'Grote Beer', Rembrandtstraat, Leiden, 17:00 - 18:30 hrs.

ChigusaToday, March 20, 2015, Anne Gerritsen is featured in het Leidsch Dagblad, De hele wereld drinkt thee, in an interview by Wilfred Simons.

[in Dutch]

Thee – dat is een moment voor jezelf of voor elkaar. Wie thee drinkt, doet dat niet alleen om zijn dorst te lessen. Theedrinken is een ritueel of, zoals Anne Gerritsen zegt, ‘een moment van afscheiding’. Wie thee drinkt, gunt zichzelf rust, al is het maar voor even. De relatie tussen thee en ritueel heeft altijd bestaan.

Uitvinding van Boeddhistische monniken verspreid over alle landen en culturen

Anne Gerritsen is één dag per week verbonden aan de Universiteit Leiden als Kikkoman hoogleraar op het gebied van de uitwisselingen tussen Azië en Europa, met speciale aandacht voor de materiële cultuur. Daarnaast is ze docent aan de opleiding geschiedenis van de Universiteit van Warwick in Engeland. Het leven tussen twee culturen ‘bevalt haar’, zegt ze. Een keerzijde is wel dat ze veel in vliegtuigen zit.

Meditatie

Oorspronkelijk dronken Chinese boeddhistische monniken groene thee als rituele voorbereiding op lange meditatiesessies. Met een beetje theïne in hun lijf hoopten ze te voorkomen dat ze tijdens het mediteren in slaap zouden vallen.

Vanuit de Chinese kloosters verspreidde de theecultuur zich in de loop der eeuwen over de hele wereld. ,,Van een rituele voorbereiding op het mediteren werd theedrinken een sociaal moment”, zegt Gerritsen. ,,Elk land, elk volk, elke cultuur gaf theedrinken een eigen invulling.”

Theerituelen

Het idee dat het zetten, schenken en drinken van thee iets bijzonders is, vond overal weerklank. Japan ontwikkelde een theeceremonie, de Britten kregen hun high tea met scones en komkommersandwiches. In Turkije en de Arabische wereld bestaan uitgebreide theerituelen en ook Nederland heeft sinds de 17de eeuw heel eigen serviezen, zeden en gewoonten rondom het theedrinken ontwikkeld.

De theecultuur ontwikkelt zich nog steeds. Er is, zeker in de Randstad, een trend richting connoisseurschap waarneembaar. Winkelketens als Simon Levelt en Kaldimgeven de ambitieuze theeliefhebbers tientallen soorten thee om hun kennis op te scherpen – first flush, second flush, gearomatiseerd of juist niet? Gefermenteerd, gedroogd, kokend water erop of laten afkoelen tot 80 graden? Kort laten trekken of juist lang? En wat serveer je bij de thee? Al die finesses geven de kenners een kans de visite te tonen dat ze verstand van thee hebben. ,,Twintig, dertig jaar geleden was dat in elk geval in Nederland allemaal veel minder”, meent Gerritsen. ,,Groene thee bijvoorbeeld kende niemand.”

Juwelier

In China is de theecultuur zo mogelijk nog hoger ontwikkeld dan in Europa. Thee kopen is vergelijkbaar met een bezoek aan een juwelier bij ons – en begrijpelijk, want goede thee is duur. De klant wordt aan een apart tafeltje apart gezet en krijgt tientallen soorten thee voorgeschoteld, die vaak van regionale herkomst zijn. De keuze luistert nauw. ,,Sommige soorten zijn vroeg op de dag geplukt, andere laat. Ze zijn op verschillende manieren gedroogd.”

Thee wordt in China vaak als relatiegeschenk gegeven. ,,De ontvanger weet dat hij iets bijzonders krijgt. Dure thee, met zorg gekozen en mooi verpakt. Zo’n blijk van waardering geeft de relatie leven, waarde en betekenis.”

Bladeren

Voor Gerritsen is de thee zelf enigszins bijzaak. De thee wordt geconsumeerd, maar de materiële kant blijft bestaan: de aardewerken of porseleinen potten waarin de bladeren worden bewaard, de kopjes, de zeven en de kloppers die in de Japanse theeceremonie zo belangrijk zijn.

De keuze voor het juiste aardewerk doet ertoe, behalve misschien voor iemand die zich na een drukke werkdag met een dampende mok en roze sloffen op de bank laat vallen. Theedrinken doen mensen samen. Met het juiste servies kunnen gastheren en -vrouwen laten zien tot welke sociale laag zij horen. ,,Ze pakken niet zomaar kopjes”, zegt Gerritsen. ,,Ze willen de gebeurtenis betekenis geven.”

Identiek

Zowel bij ons in het westen als in China en Japan wordt veel waarde gehecht aan theeserviezen, maar er is een groot verschil: in het westen moeten alle kopjes en schotels in een servies identiek zijn, in China en Japan juist niet.

Op het eerste gezicht lijkt dat vreemd. Wij zijn juist vertrouwd met identiek porselein dat vanaf de 17de en 18de eeuw volop uit China werd geïmporteerd. Maar Gerritsen is niet verbaasd. ,,Het Chinese porseleinen theeservies was louter voor de export bedoeld. ,,Chinezen kunnen heel goed identieke koppen en schotels maken, maar ze houden er zelf niet van.”

Chigusa

Chinezen en Japanners houden juist van theeserviezen waarin elk kopje en schoteltje een beetje van elkaar verschillen. Imperfecties in theekopjes vinden vooral Japanners mooi. Een kopje krijgt daarmee een uniek karakter en een persoonlijkheid. ,,Japanners geven hun theepotten zelfs namen”, zegt Gerritsen.

Als voorbeeld noemt ze de pot Chigusa, een rustieke, zwaar geglazuurde voorraadpot voor theebladeren die in de 13de eeuw vanuit China naar Japan is ingevoerd. Chigusa is beroemd, omdat de geschiedenis van de pot door de eeuwen heen gevolgd kan worden. Hij is vereeuwigd in schilderijen en gekalligrafeerde gedichten. Wie zo gelukkig was om een theeceremonie te mogen bijwonen waarin Chigusa werd gebruikt, maakte daarvan een aantekening in zijn dagboek. Sinds 2009 is deze legendarische Japanse pot in het bezit van het Smithsonian Museum in Washington, waar hij te zien is in de Freer Gallery of Art and the Arthur M.Sackler Gallery.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Why this project?
Why 'Shared Taste'? There is so much to know on Asia, Europe and the role of food between us! We would like to start exploring texts, tastes and textures on this tentalizing subject, not only in the present day cultures, but also in the history of food, foodways and commodities.

Shared Taste on Twitter